(164) Giskespelet i odmienione spojrzenie na wikingów

Przed tysiącem lat wyspę Giske zamieszkiwali jedni z najpotężniejszych wikingów. Wśród nich Torberg Arneson i jego bracia. Król Olav Haraldsson miał w nich wielkich sprzymierzeńców. Mówi się, że byli najbliższymi królowi wojami.
To potężny ród, o którym czytać możemy w Sadze o Olafie Haraldssonie.

Obecni mieszkańcy Giske kultywują pamięć o swoich praprzodkach. Od 1995 roku wystawiają każdej wiosny przedstawienie, w którym wracają do czasów sprzed tysiąca lat. W organizację widowiska angażuje się mnóstwo ludzi. W tegorocznym Giskespelet, bo tak nazywa się spektakl, wystąpiło około stu pięćdziesięciu aktorów. W tym tylko troje zawodowych, pozostali to mieszkańcy Giske. Wśród nich duża grupa dzieci, najmłodsze z nich ma dwa (!) lata. Króla zagrał Tobias Santelmann - który ma w swoim dorobku rolę w słynnym norweskim kandydacie do Oskara - Kon -Tiki. Przedsięwzięcie zorganizowane z rozmachem. Wyobrażam sobie, ile pracy trzeba włożyć w samo przygotowanie kostiumów.


Siedzimy w cudownie wpisanym w naturę amfiteatrze. W dole scena, a za ograniczającym ją wzniesieniem morze i okoliczne wyspy. Wieje jak na Norwegię przystało. Nawet bardziej. Gdybym tylko wiedziała, że spektakl trwa ponad półtorej godziny, wzięłabym pled. Bo w takich warunkach cztery warstwy ubrania to jakiś żart, a nie odzienie. Na widowni wiele osób pozawijanych właśnie w pledy - to wierni widzowie, którzy już pewnie kiedyś musieli zmarznąć tak, jak marznę teraz ja. Za rok będę mądrzejsza.


Piękne widowisko. To, że natura zadrwiła sobie, zsyłając takie wietrzysko, dodało mu tylko dramaturgii. A ja dzięki Giskespelet na dźwięk słowa wiking nie będę miała przed oczyma wrzeszczącego osiłka o zarośniętej twarzy, okutego w rogaty hełm, plądrującego najechany ląd w poszukiwaniu łupów. Nawiasem mówiąc, te hełmy to jeden z obalonych mitów dotyczących wikingów.
Teraz widzę mężnych, lojalnych wojowników i ich dostojne żony. Widzę kobiety, które krzątają się w obejściu - gotują strawę, przygotowują ziołowe wywary, wyplatają kosze, żartują, nucą i śmieją się. Czasem czekają na statek. Czekają, wypatrują i mają nadzieję.

Ktoś powie, że przeginam.
A ja myślę, że prawda o wikingach leży gdzieś pośrodku.

Tusen hjertelig takk til alle skuepillerne! Det var en fantastisk opplevelse!

***

Dziś Noc Kupały czyli po norwesku jonsok. Planowaliśmy odwiedzić Ålesund, by obejrzeć slinningsbålet. A tu żart, figielek - tegoroczny jonsokowy stos spłonął wczoraj. Cóż, może za rok.

Pozdrawiam, ha det bra!
Reniferowa

(158) Gange Rolv - pamiątka po wikingach we Francji

Zdjęcie wykonane w parku miejskim Ålesund. W górze, w tle za pomnikiem Gange Rolva słynne ålesundskie wzniesienie - Aksla. To tu zmierzają codziennie turyści, by podziwiać zapierającą dech w piersi panoramę miasta.

Do posterunku policji w Ålesund można dojść dwiema ulicami: albo położoną niżej hałasliwą Nedre Strandgate, albo leżącą wyżej spokojną Gange Rolvs gate. Kim był Gange Rolv, aby jego imieniem nazwać jedną z ålesundskich ulic?

Otóż wśród wodzów wikingów był jeden, który rozmiarami przypominał mitycznego kolosa. Był tak ogromnej postury, że żaden koń nie zdołał go udźwignąć. Ponoć to jemu i jego towarzyszom zawdzięcza swą nazwę Normandia. Gange Rolv był bowiem jednym z tych Normanów, którzy licznie osiedlali się na terenach obecnej Normandii przed ponad tysiącem lat. Nie był Gange Rolv zwykłym osadnikiem, nosił bowiem tytuł księcia Normandii.

***

Zatrzymujemy się kiedyś z koleżanką przed pomnikiem Gange Rolva na Vigrze. Vigra to ta wyspa, na której leży ålesundski port lotniczy. Jestem w tym miejscu po raz pierwszy. Głosno myślę: O, widziałam też jego pomnik w parku miejskim w Ålesund. Ma też pomnik u was na Vigrze. Dziwne, że nie ma takiego na sąsiedniej Giske. W końcu Gange Rolv stamtąd pochodził.
No i uderzyłam w czułą strunę.
Zapytasz mieszkańca Vigry, gdzie urodził się Gange Rolv - odpowie: Oczywiście na Vigrze!.
Zapytasz mieszkańca Giske - Oczywiście na Giske!
Odwieczny spór. Tu oczywiście nikt włosów z głowy nie rwie i szat nie rozdziera z tego powodu. Tu nawet najwięksi przeciwnicy polityczni (aż głupio byłoby powiedzieć: wrogowie) prowadzą rzeczową dyskusję, a nie obrzucają się błotem jak banda rozzłoszczonych dzieciaków.
Uśmiecham się do koleżanki, a w głowie kołacze mi myśl: Czy warto się o Gange Rolva spierać? Oby kiedyś ludzie żyjący w pięknym kraju na Wisłą też mieli tylko takie problemy.















Pozdrawiam, ha det bra!
Reniferowa

(120) Trondheim - katedra, wikingowie i oszczędność słowa

Najsłynniejsza norweska katedra - Nidarosdomen. Chłodne mury, półmrok, surowe wnętrza. Przewodniczka opowiada o założycielu Trondheim - Olafie Tryggvasonie. Mówi o jego dzieciństwie - bardzo skróconym dzieciństwie. Widzę go, gdy jako chłopiec dołącza do grupy wikingów, by siać spustoszenie na Bałtyku. Podekscytowany i żądny przygód. Ma wtedy dwanaście lat, tyle co współczesny szóstoklasista. Co przeżył na tej łodzi? Czy miał poczucie, że to, co robi, jest ważne i konieczne? Ilu towarzyszy wyprawy skończyło w morskich otchłaniach. Czy się bał i współczuł choć trochę ofiarom, czy raczej był najzwyklejszym rzezimieszkiem? Widok łodzi wikingów wywołuje uśmiech na twarzy turysty. To szansa na kolejne piękne zdjęcia z wyprawy do Norwegii. Tym, którzy taki statek zobaczyli na wodzie wieki temu, wcale nie było do śmiechu.

Słucham ze zdumieniem o kobietach - wikingach. Myślałam, że brutalnie zmuszane przez wikingów do uległości, siedziały cicho jak mysz pod miotłą. Okazuje się, że cieszyły się one sporą niezależnością. Mogły między innymi zadecydować o rozstaniu z mężem i ta decyzja była dla męża wiążąca.

Kolejna ciekawa opowieść - o królu Olafie II. Światły człowiek, przeciwnik niewolnictwa i panoszenia się arystokratów. Jego zbyt nowoczesne jak na XI wiek poglądy nie podobają się opozycji. Król za swoje nieszablonowe podejście do rządzenia zostaje srogo ukarany. Wygnany z kraju podejmuje próby odzyskania tronu. Bezskutecznie. Dopiero po śmierci Olafa liczni jego przeciwnicy nagle zaczynają dostrzegać w zmarłym królu wielkiego człowieka, a nawet świętego.
Znamy takie historie z naszego polskiego podwórka.
Śmierć dodaje splendoru - bardziej lub mniej zasłużonego.

***

Trøndersk - to dialekt, jakim posługują się mieszkańcy Trondheim. Okazuje się, że im dalej na północ, tym oszczędniejsi są Norwegowie w słowa. Stąd w trøndersk mnóstwo skróconych form wyrazów. Taka ekonomia językowa, dążenie do ograniczenia energii - trzeba ją przecież zużyć w bardziej korzystny dla organizmu sposób. Norweski zwrot: Kjenner du? (wtrącenie - jak nasze "wiesz?", "rozumiesz?") skracane bywa w Trondheim do "kje", wymawianego "szje" albo "czje" albo...jak kto chce. Bo oni tu naprawdę czasem mówią, jak im się podoba i jak im wygodniej. I dopóki się nawzajem rozumieją, wszystko gra. Gorzej (i czasem śmieszniej) mają takie nieboraki jak my. Chcemy się znów wybrać kiedyś na północ, zdecydowanie dalej niż do Trondheim. I planujemy dogadywać się po norwesku.
Może to być ciekawe doświadczenie.

Pozdrawiam, ha det bra!
Reniferowa